İranın son etirazları zamanı saxlanılanların taleyi ilə bağlı narahatlıqlar artdığı bir vaxtda, gənc etirazçı Erfan Soltaninin edamının yaxınlaşdığına dair xəbərlər yayılıb. Onun işi “səyyar məhkəmələr” və məhkəməsiz edamların tətbiqi ilə bağlı beynəlxalq miqyasda ciddi həyəcan doğurub.
IranWire tərəfindən əldə edilən məlumatlara görə, 26 yaşlı Erfan Soltani vəkilə çıxış imkanı olmadan saxlanılır və hakimiyyət orqanları ona qarşı rəsmi ittiham irəli sürməyib. Onun işi üzrə heç bir məhkəmə iclası keçirilməyib. Eyni zamanda, ailəsi də təhdid edilib: rəsmilər xəbərdarlıq ediblər ki, əgər onlar ictimaiyyət qarşısında danışsalar və ya media ilə əlaqə saxlasalar, ailənin digər üzvləri həbs olunacaq.
Xəbər ilk dəfə sürgündə yaşayan siyasi fəal Ebrahim Allah-Bəxşi tərəfindən X (keçmiş Twitter) platformasında paylaşılıb. O yazıb: “Erfan Soltani cümə axşamı, yanvarın 8-də həbs edilib və çərşənbə günü, yanvarın 14-də edam olunması planlaşdırılır.”
Erfan yanvarın 8-i, cümə axşamı axşam saatlarında Kərəcin Fərdis rayonunda, evinin yaxınlığında həbs edilib. Üç gün ərzində ailəsinin onun harada saxlanıldığı barədə heç bir məlumatı olmayıb. Yalnız bazar günü, yanvarın 11-də təhlükəsizlik əməkdaşları ailə ilə əlaqə saxlayaraq Erfanın nəzarətdə olduğunu təsdiqləyib və onun artıq ölüm cəzasına məhkum edildiyini bildiriblər.
Ailənin dəfələrlə etdiyi ümidsiz yalvarışlardan sonra onlara Erfanla cəmi on dəqiqəlik bir görüşə icazə verilib – hakimiyyət orqanları bunun hökm icra olunmazdan əvvəl son vidalaşma olduğunu açıq şəkildə bildiriblər.
Ailəyə yaxın mənbə anonim qalmaq şərti ilə IranWire-ə deyib:
“Ailə son dərəcə böyük təzyiq altındadır. Hətta vəkil olan yaxın qohumlardan biri işi üzərinə götürmək istədi, lakin təhlükəsizlik əməkdaşları tərəfindən əngəlləndi və təhdid edildi. Ona dedilər: ‘Baxılacaq heç bir iş materialı yoxdur. Biz elan etmişik ki, etirazlar zamanı saxlanılan hər kəs edam ediləcək. Erfanın hökmü müharibə (Moharebeh – Allaha qarşı düşmənçilik) maddəsi üzrədir; bu qətidir və icra olunacaq.’”
Erfan iyirmi yaşlarının ortalarında olan gənc bir kişidir. O, geyim sənayesində çalışıb və bu yaxınlarda özəl bir şirkətdə işə başlayıb. Onu tanıyanlar Erfanı moda və şəxsi üsluba böyük həvəsi olan biri kimi təsvir edirlər. Hakimiyyət orqanlarının hələ silmədiyi azsaylı hesablardan biri olan Instagram profilində bodibildinq, idman və sadə həyat tərzindən zövq alan bir gənc görünür.
Mənbə əlavə edib: “Erfan həbsindən əvvəl təhlükəsizlik qurumlarından təhdid mesajları almışdı, lakin etirazlara sadiq qaldı. O, ailəsinə izlənildiyini demişdi, amma geri çəkilməkdən imtina etdi.”
Hüquq mütəxəssisləri “sahə edamları” barədə xəbərdarlıq edirlər
Hüquq mütəxəssisləri bildirirlər ki, ailəyə təqdim edilən zaman xətti İranın öz cinayət məcəlləsinə görə hüquqi baxımdan mümkün deyil. Bu da “hökm”ün psixoloji müharibə aləti və ya məhkəməsiz qətl ola biləcəyini göstərir.
İnsan haqları üzrə vəkil Məhəmməd Olayifard IranWire-a deyib: “Bir şəxsi həbs edib üç gün ərzində edam etmək hüquqi baxımdan mümkün deyil. Hətta dövlət tərəfindən təyin olunmuş vəkillə belə bu proses üçün minimum müddət on gündür. Şəxsin müstəqil vəkili varsa, apellyasiya imkanlarını da nəzərə almaqla bu müddət ən azı otuz gün çəkər.”
Olayifard izah edib ki, bu cür tələsik zaman çərçivələri “sahə məhkəmələri”nin (qısa və icmalsız edamların) açıq göstəricisidir. “Qanunun heç bir hissəsində, hətta moharebeh ittihamı ilə belə, bir neçə gün ərzində lazımi hüquqi prosedur olmadan hökmün icrasına icazə verilmir. Bu, etirazçıların ailələrini qorxutmaq məqsədi daşıyan bir taktika kimi görünür.”
IranWire Erfanın dəqiq saxlanılma yerini müstəqil şəkildə təsdiqləyə bilmir, lakin ailə onun İnqilab Keşikçiləri Korpusunun (IRGC) Kəşfiyyat Təşkilatı tərəfindən saxlanıldığını düşünür.
Ailə, hüquq mütəxəssislərinin tövsiyəsi ilə, edamın yaxın olduğu iddialarına qarşı çıxmaq üçün vilayətin Baş Ədliyyə Hakiminə və Tehran Prokurorluğuna təcili ərizələr təqdim etməyə çağırılıb — baxmayaraq ki, bu addımlar dövlət tərəfindən mümkün cavab tədbirləri riski daşıyır.
