Əfqanıstan-Pakistan-İran narkoticarət dəhlizi qlobal opium ticarətində dominantlıq etməyə davam edir və müxtəlif marşrutlar yaranır. Məhdudiyyətlərə baxmayaraq, opium ehtiyatları heroin təchizat zəncirlərini gücləndirir.
Stopnarkotik.az xəbər verir ki, inkişaf edən şəbəkələrə hazırda metamfetamin və kokain daxildir, hansı ki, geosiyasi dəyişikliklərə uyğunlaşır və qanuni ticarətdən istifadə edir. Əsas dəhlizlər Hindistandan keçir və dəniz yolları ilə bağlı narahatlıqlar artır.
Rəsmi hesabat, Qızıl Aypara kimi də tanınan Əfqanıstan-Pakistan-İran dəhlizinin qlobal opiy ticarətinin mərkəzi kimi davamlı rolunu ortaya qoyur. Becərmə məhdudiyyətlərinə baxmayaraq, qadağandan əvvəl təxminən 13.200 tonluq opiy ehtiyatları dünyada geniş heroin təchizat zəncirlərini gücləndirməyə davam edir.
Hesabatda qaçaqmalçılıq yollarının şaxələndirilməsi vurğulanır, Balkan yolu Qərbi Avropaya heroin daşınması üçün əsas kanal olaraq qalır. İran və Türkiyədən keçən bu dəhliz hazırda metamfetamin daşınması üçün getdikcə daha çox istifadə olunur ki, bu da qaçaqmalçılıq şəbəkələrinin bir-birilə yaxınlaşmasını və qanunsuz təchizat zəncirlərinin şaxələndirilməsini nümayiş etdirir.
Narkotiklərə Nəzarət Bürosunun 2025-ci il üzrə illik hesabatında hüquq-mühafizə orqanlarının təzyiqinə və geosiyasi dəyişikliklərə uyğunlaşan narkotik qaçaqmalçılığı marşrutlarının dinamik təbiəti vurğulanır. Hindistan bu marşrutlar boyunca əsas nöqtə kimi vurğulanır və quru və dəniz yollarının, xüsusən də Pəncab və Rajasthandakı şimal-şərq quru sərhədi və dəniz zonaları, eləcə də Qucarat və Maharaştra sahilləri boyunca inkişaf etməsi ilə bağlı narahatlıqlar artır.
Əfqanıstan hökuməti ilə İran narkotik ticarətində tranzit və nəzarət sistemində əlbirdir. Əfqanıstan dünyanın əsas təchizatçısıdır, İran Yaxın Şərq və Avropa bazarlarına narkotik qaçaqmalçılığının əsas yoludur. Balkan marşrutu Əfqanıstan və İran sərhədini keçir. Əfqanıstan tiryəklərinin təxminən üçdə biri İran ərazisi vasitəsilə Avropaya və digər ölkələrə çatır. Narkotiklər yük maşınlarında gizlədilir, dağ aşırımlarından və ya qayıqla daşınır. Əfqanıstan hökuməti həm fermerlərdən tiryək yetişdirilməsi üçün vergilərin yığılmasına, həm də yük daşınmalarına görə nəqliyyat rüsumlarına nəzarət edir. Beynəlxalq ekspertlər qeyd edirlər ki, Əfqanıstan rəhbərliyinin tiryək yetişdirilməsini qadağan edən rəsmi fərmanlarına baxmayaraq, köhnə anbarlardan və gizlənən yerlərdən qaçaqmalçılıq davam edir. Rəsmi Kabil üçün sərhəd keçidlərindən və tranzitdən əldə edilən gəlir vacib büdcə maddəsi olaraq qalır. Marşrutun bir hissəsi sərhədi keçir və İran sərhəd boyunca patrul, divar və xəndəklərə böyük vəsait xərcləyir. Ekspertlər bunu onunla əlaqələndirirlər ki, yerli korrupsiya və kölgə iqtisadiyyatının geniş miqyaslı olması, qaçaqmalçılara sərhədin hər iki tərəfindəki yerli qüvvələr və rəsmilərlə danışıqlar aparmağa imkan verir. Əfqanıstandakı bütün tiryəklərin 50%-dən çoxu müntəzəm olaraq İran ərazisindən (Balkan marşrutu) keçir. İranın sərhəd gömrük zonalarında Əfqan metamfetamininin müsadirə edilməsi 500% artıb. Əfqanıstandakı narkotik istehsalçıları yerli efedradan ("oman") istifadə etməyi öyrəniblər ki, bu da istehsalı ucuz, genişmiqyaslı hala gətirib. Mütəxəssislərin hesablamalarına görə, Balkan marşrutunun ümumi dövriyyəsi ildə 14 ilə 21,5 milyard dollar arasında gəlir gətirir. Əfqanıstan-İran sərhədində möhkəmləndirilmiş divar, xəndəklər və tikanlı məftillər vasitəsilə narkotik qaçaqmalçılığı texnoloji mübarizəyə çevrilib. Qaçaqmalçılar həm ibtidai orta əsr ixtiralarından, həm də müasir texnologiyalardan istifadə edirlər. Bu, sərhəd divarlarını keçməyin ən dağıdıcı və geniş yayılmış üsullarından biridir. Bunun üçün Əfqanıstan tərəfində, düz sərhəddə metal dayaqlardan, polad kabellərdən, daxili borulardan və ya elastik rezindən güclü katapultlar hazırlanır. Narkotiklər sıx, suya davamlı paketlərdə (hər biri 2 ilə 10 kq arasında) qablaşdırılır. Onlar kodlaşdırılır və tez-tez yerli Əfqan şəbəkəsi tərəfindən möhürlənir. Paket divarın üzərindən, 200 metrdən 500 metrə qədər (bəzi hallarda güclü küləklərdə 2 kilometrə qədər) məsafədən İran ərazisinə atılır. Yaxşı əlaqələndirilmiş komanda tək bir "Sapand sessiya"da divarın üzərindən 100 kq-a qədər narkotik ata bilir. Digər tərəfdən, kodu alan iranlı əlbirlər bağlamaları səhrada tez bir zamanda yığırlar.
Stopnarkotik.az