2026-cı il martın 13-də BMT-nin Narkotik Vasitələr üzrə Komissiyanın (CND) 69-cu sessiyası keçirilib və burada UNAIDS, BMT İnkişaf Proqramı və “Narkotik İstifadə Edən İnsanların Beynəlxalq Şəbəkəsi” (INPUD) HİV-ə qarşı mübarizə kontekstində narkosiyasətin islahatı ilə bağlı praktiki rəhbər sənəd təqdim ediblər.
Tədbirdə bildirilib ki, narkotik istifadə edən insanlar HİV epidemiyasından qeyri-mütənasib şəkildə təsirlənirlər. 2025-ci il üzrə qlobal hesablamalara görə, inyeksiya yolu ilə narkotik qəbul edən insanların HİV-ə yoluxma ehtimalı əhalinin 15-49 yaş arası yetkin hissəsinə nisbətən 14 dəfə çox olub və bu qrup bütün yeni HİV infeksiyalarının 8%-ni təşkil edir. HİV epidemiyasına qarşı mübarizə sahəsində 40 ildən çox təcrübə göstərir ki, ictimai səhiyyə yanaşmaları narkotik istifadə edən insanları dəstəkləməkdə və onların HİV-in qarşısının alınması, test edilməsi və müalicəsi də daxil olmaqla həyati əhəmiyyətli xidmətlərlə əlaqəsini qorumaqda ən təsirli üsuldur. Steril iynə, şpris proqramları və opioid aqonist əvəzedici terapiya kimi zərərin azaldılması xidmətləri HİV, hepatit və digər qanla keçən infeksiyalara yoluxma riskini əhəmiyyətli dərəcədə azaltmaqda dəfələrlə effektivliyini sübut etmişdir.
Bundan əlavə, HİV testinə və müalicəsinə çıxış HİV ilə yaşayan insanlara virus yükünü aşkarlanmayan səviyyələrə endirməyə və HİV-in cinsi yolla ötürülməsinin qarşısını almağa imkan verir. Narkotik istifadə edən insanların dekriminallaşdırılması, zərərin azaldılması xidmətlərinə investisiyalarla birlikdə, tibbi dəstəyə çıxışı genişləndirə və insanların həbs, təqib yaxud ayrı-seçkilik qorxusu olmadan kömək axtarmasına imkan verə bilər. Lakin mövcud cəzalandırıcı narkotik qanunları narkotik istifadə edən milyonlarla insanı həyati əhəmiyyətli HİV xidmətlərindən uzaqlaşdırmağa davam edir, stiqmanı və ayrı-seçkiliyi daha da artırır və qlobal HİV hədəflərinə doğru irəliləyişi sarsıdır.
“Cəza qanunları HİV-ə qarşı mübarizəni sarsıdır. Cinayətkarlıq stiqmanı artırır, insanları xidmətlərdən uzaqlaşdırır və cəmiyyət tərəfindən idarə olunan təşəbbüsləri zəiflədir. Dəlillər aydındır. İndi lazım olan siyasi liderlik və göstəricilər bazasının qanunvericilik, siyasət və maliyyələşdirmə sahəsində real islahatlara çevrilməsi zərurətdir”, deyə UNAIDS-in Şərqi Avropa, Mərkəzi Asiya və Asiya və Sakit okean regionu üzrə regional direktoru İmon Merfi qeyd edib. Yeni rəhbər sənəd qlobal HİV-ə qarşı mübarizə üçün kritik vaxtda gəlir. Zərərin azaldılması xidmətlərinin əhatə dairəsi üzrə qlobal hədəflərə hələ heç bir ölkə çatmadığı üçün bu sənəd, xüsusən də AİDS-ə qarşı mübarizədə maliyyə qeyri-sabitliyi kontekstində hüquqi islahatlara təcili ehtiyac olduğunu vurğulayır. Maliyyələşdirmə azaldıqca, məhdud resursları ən böyük təsiri göstərdikləri yerlərə yönəltmək getdikcə daha vacibdir. Bu rəhbər sənəd vahid yanaşma təyin etmir. Bunun əvəzinə, onillik təcrübəyə əsaslanır və ölkələrin milli kontekstlərinə uyğunlaşdıra biləcəyi bir sıra əsaslı yanaşmalar təklif edir. Bunlara şəxsi istifadə üçün narkotik saxlama və satış məqsədilə narkotik saxlama arasında fərq qoymaq üçün aydın meyarların hazırlanması, kiçik, zorakı olmayan narkotik cinayətlərinin dekriminallaşdırılması daxildir. Sənəd həmçinin siyasətçilərə-narkotik hadisələrində hansı alternativ tədbirlərdən istifadə etmək olar; cərimələr yolu ilə cinayətkarlığın mənfi təsirlərinin təkrarlanmasının qarşısını necə almaq olar; müalicəyə könüllü göndərişin təmin edilməsi və sübut olunmuş səhiyyə xidmətlərinə çıxışın genişləndirilməsi; hüquqi və siyasət dəyişikliklərinin HİV vəziyyətinə təsirini necə qiymətləndirmək olar; narkotik istifadə edən insanların daxil olduğu qrupları bu məsələlərin müzakirəsinə və həllinə necə tam cəlb etmək olar-kimi suallara cavab axtarmağı kömək edir. Bu sənəddə narkotik istifadə edən insan qrupları təlimatların hazırlanmasında iştirak ediblər. Sənəddə ölkələrin cəza qanunlarını nəzərdən keçirmək və islahat aparmaq, zərərin azaldılması xidmətlərini genişləndirmək, stiqmanı azaltmaq və milli səviyyədə HİV-ə qarşı mübarizədə cəmiyyətin rolunu gücləndirmək üçün ata biləcəyi addımlar təsvir olunur.
"Bu təlimat narkotik istifadə edən insanların sağlamlığımız və hüquqlarımızla bağlı qərar qəbuletmənin mərkəzində olmalı olduğunu qəbul edir. Yaşadığımız təcrübələr nəzərə alındıqda, HİV-ə qarşı mübarizə daha humanist və effektiv olur", deyə “Narkotik İstifadə Edən İnsanların Beynəlxalq Şəbəkəsi”ndən Anton Basenko qeyd edib.
Tədbir təşkilatçılarının və iştirakçılarının fikrincə, 2026-2031-ci illər üzrə yeni Qlobal AİDS Strategiyası əsas əhali qrupları üçün hüquqi və siyasi maneələrin aradan qaldırılmasını, zərərin azaldılması xidmətlərinin genişləndirilməsini və cəmiyyətin liderliyinin tanınmasını və dəstəklənməsini tələb edir. 2030-cu ilə qədər ictimai sağlamlığa təhdid olan QİÇS epidemiyasını bitirmək narkotik istifadə edən insanların HİV-ə qarşı həssaslığını artıran cinayətkarlıq və bərabərsizliklər problemi həll edilmədən mümkün olmayacaq.
Stopnarkotik.az
