Siqaret çəkmək dünyada ən geniş yayılmış asılılıqlardan biridir və onun təhlükələri çoxdan sübut olunub. Hətta deyə bilərik ki, pis vərdişlərin yaxud asılılığın estafetini çox vaxt siqaret başladır. Onilliklərdir ki, bizə siqaretin əsas məşhur inqridiyenti olan nikotinin təhlükəli, asılılıq yaradan və ciddi sağlamlıq riski yaradan bir kimyəvi maddə olduğu deyilir. Bəs nikotinin haqqında bütün həqiqətləri bilirikmi? Nikotin haqqında həqiqət nədir?
Bu barədə Amerikalı manual terapevt, akupunkturist və diyetoloq, alternativ tibbdə ən nüfuzlu həkimlərdən biri olan Brayan Ardis açıqlama verib:
“İnsan bədənindəki hər bir hüceyrənin, o cümlədən beyində, ürəkdə, bağırsaqlarda və immun sistemində olan hüceyrələrin səthində "nikotin reseptorları" olduğunu bilirdinizmi? Tanrının həm inanılmaz insan bədənini, həm də bütün bitkiləri yaratdığını bilirdinizmi? Nikotinin dünyanın bir çox yeməli bitki və tərəvəzində olduğunu və bir insan nikotin tərkibli bitkilər yedikdə, nikotinin özü bədəndəki hər bir hüceyrənin funksiyasını sanki "aktivləşdirir" və ya gücləndirdiyini bilirdinizmi?
Nikotin, kartof, pomidor, badımcan, kərəviz, gül kələm və bolqar bibəri kimi hər gün yediyimiz müxtəlif tərəvəz və bitkilərdə olan bir qida maddəsidir. Hamımız nikotinin hər cür xərçəng və xroniki xəstəliklərlə əlaqəli son dərəcə təhlükəli, asılılıq yaradan bir kimyəvi maddə olduğuna və hər cür yoldan çəkinməli olduğuna inanmaq üçün proqramlaşdırılmışıq. Lakin, Yer üzündəki insanların əksəriyyəti, hətta fərqinə varmadan belə, gündəlik olaraq nikotin qəbul etdiklərinin fərqində deyillər. Nikotin, C vitamini kimi, Tanrının yaratdığı bir çox bitkidə tapılan bir qida maddəsidir. O, bu qida maddələrini bu bitkilərə yerləşdirdi, bilərək ki, əgər biz onları gündəlik və ya həftəlik az miqdarda istehlak etsək, bu iki qida maddəsi, C vitamini və nikotin, O da yaratdığı insan bədəninin fəaliyyətini yaxşılaşdıracaq. Tanrı Adəm və Həvvanı cənnətə yerləşdirəndə onlara dedi ki, onlardan əvvəl yaratdığı hər şey sözün əsl mənasında "insan xeyrinə"dir. Bu bağdakı bir çox C vitamini ilə zəngin ağaclar kimi, O, həmçinin tütün adlandırdığımız başqa bir həyat verən tez-tez həyat qoruyucu bitki ilə zənginləşdirilmiş mükəmməl yaradılışlarından birini yerləşdirdi və onu bu gün bildiyimiz son dərəcə faydalı nikotin qida maddəsi ilə zənginləşdirdi.
Su da daxil olmaqla, hər şeydə olduğu kimi, hər kəs həddindən artıq dozada qəbul edə bilər. Buna görə də, həftə ərzində gündə 1 mq kimi aşağı dozadan başlamağı və tədricən həftəbəhəftə artırmağı məsləhət görürəm”.
Brayan Ardis bildirir ki, siqareti insanlar üçün təhlükəli edən nikotin yox, pirazin maddəsidir. Az adam tütün şirkətlərinin siqaretlərə yalnız dadı artırmaqla yanaşı, həm də asılılığı artıran kimyəvi maddələr əlavə etdiklərini bilir. Bunlar pirazindir — beyində dopaminin ifrazını tətikləyən, xoş təsir yaradan və güclü asılılıq yaradan birləşmələrdir. Amma maraqlıdır ki, göstərdiyi aşkar narkotik təsirlərinə baxmayaraq, pirazinlər hələ də narkotik maddələr kimi tanınmır. Niyə? Cavab, çox güman ki, status-kvonu qorumaqda son dərəcə maraqlı olan tütün lobbisindədir.
Bəs pirazinlər necə işləyirlər?
Pirazinlər, dad və ətri artırmaq üçün siqaretlərə əlavə edilən kimyəvi birləşmələr qrupudur. Onlar tütün tüstüsünə xarakterik "qozlu" və ya "yanmış şəkər" dadı verir və siqaret çəkməyi daha xoş hala gətirir. Lakin onların bədənə təsiri sadəcə dadı artırmaqdan daha çoxdur. Pirazinlər sensor reseptorlara təsir göstərir, tüstünün insanı qıcıqlandırmasını yumşaldır və inhalyasiyanı asanlaşdırır. Bu, xüsusilə təcrübəsiz siqaret çəkənlər üçün siqaret çəkməyi daha rahat edir.
Lakin pirazinlərin ən təhlükəli xüsusiyyəti, zövq və mükafat hisslərindən məsul olan neyrotransmitter olan dopaminin ifrazını stimullaşdırmaq qabiliyyətidir. Bir insan tərkibində pirazinlər olan siqaret çəkəndə beyni ikiqat zövq alır: nikotin və pirazinlərin özlərindən. Bu, siqaret çəkənləri təkrar-təkrar bu vərdişə qayıtmağa vadar edən güclü asılılıq effekti yaradır.
Niyə pirazinlər narkotik kimi təsnif edilmir?
Beyinə təsirləri və asılılıq potensialı nəzərə alınmaqla, pirazinlər mükəmməl şəkildə narkotik kimi təsnif edilir. Lakin, onların təhlükələrini təsdiqləyən çoxsaylı tədqiqatlara baxmayaraq, pirazinlər hələ də nəzarət altında olan maddələr kimi siyahıya alınmayıb. Niyə?
Cavab, çox güman ki, tütün şirkətlərinin güclü lobbisindədir. Siqaret istehsalçıları onilliklərdir ki, pirazinləri məhsullarını daha cəlbedici etmək və istehlakçıların asılılığını artırmaq üçün əlavə edirlər. Pirazinləri narkotik kimi təsnif etmək onların istifadəsini qadağan etmək tütün sənayesinin mənfəətinə ciddi zərbə vurardı. Buna görə şirkətlər bu maddələrin sağlamlığa əsl təsirlərini gizlətmək üçün əllərindən gələni edirlər.
Tütün şirkətinin daxili sənədləri: onlar nəyi gizlədirlər?
Harvard ictimai səhiyyə məktəbinin tədqiqatçıları 1998-ci il tütünün qloabl tənzimlənməsi haqda Baş sazişin ictimaiyyətə açıqlanan daxili tütün şirkətinin sənədlərini nəzərdən keçiriblər. Bu sənədlər tütün istehsalçılarının pirazinlərin asılılıq yaradan təsirlərindən çoxdan xəbərdar olduqlarını ortaya çıxarıb. Məsələn, Philip Morris bir neçə pirazin birləşməsini ehtiva edən "Super Juice" adlı xüsusi bir ətirləndirici hazırlayıb. Bu ətirləndirici dünyanın ən populyar siqaretlərindən birinə çevrilən Marlboro Lights kimi az qatranlı siqaretlərdə istifadə olunub.
Sənədlərdə həmçinin tütün şirkətlərinin pirazinlərin asılılığı necə artıra və siqaret çəkməyi daha xoş hala gətirə biləcəyini fəal şəkildə araşdırdıqları ortaya çıxıb. Lakin, ictimaiyyəti bu maddələrin təhlükələri barədə xəbərdar etmək əvəzinə, onlar həqiqəti istehlakçılardan gizlədərək məhsullarında istifadə etməyə davam ediblər.
Elektron Siqaretlər: Yeni Təhdid
Pirazinlər gənclər arasında getdikcə populyarlaşan elektron siqaretlərdə də çox istifadə olunur. Pirazin tərkibli ətirləndiricilər elektron siqaretləri gənclər üçün daha cəlbedici edir və nikotin asılılığına və adi siqaretlərə keçidə səbəb olur. Nə edilməlidir?
Tədqiqatçılar ABŞ Qida və Dərman Administrasiyası (FDA) kimi tənzimləyici qurumları tütün məhsullarında pirazinlərin və digər əlavələrin istifadəsinə nəzarəti gücləndirməyə çağırırlar. Onlar həmçinin pirazinləri narkotik kimi tanımağı və siqaretlərlə elektron siqaretlərdə istifadəsini qadağan etməyi tövsiyə edirlər.
"Pirazinlər sadəcə dad gücləndiricilərindən daha çox şeydir. Onlar asılılığı artıran və siqaret çəkməyi daha da təhlükəli edən maddələrdir", deyə tədqiqatın aparıcı müəllifi Dr. Hillel R. Alpert bildirir. "Onların əsl təbiətini tanımağın və ictimai sağlamlığı qorumaq üçün tədbir görməyin vaxtıdır".
Nəticə
Pirazinlər tütün şirkətlərinin istehlakçı asılılığını artırmaq üçün onilliklərdir siqaretlərə əlavə etdikləri gizli bir dərmandır. Dopamin ifrazını tətiklemek qabiliyyəti onları sağlamlıq üçün təhlükəli edir, lakin siqaret lobbisi sayəsində onlar hələ də narkotik kimi tanınmır. Bu vəziyyəti dəyişdirməyin və insanları siqaretin gizli təhlükələrindən qorumağın vaxtıdır.
Əgər siz yaxud yaxınınız siqareti tərgitməyə çalışırsa, unutmayın: məlumatlılıq asılılıqdan azad olmaq üçün ilk addımdır ki, bu da maarifləndirmənin önəmli rolunu vurğulayır.
Stopnarkotik.az