AKP Türkiyə Böyük Millət Məclisinə (TBMM) "Uşaqları Qoruma Qanunu" təklifi təqdim edib. Təklifdə 15-18 yaşlı uşaqların qəsdən adam öldürməsi və ağır cinayət törətməyə görə ömürlük həbs cəzası nəzərdə tutulur. Həmçinin, uşaqların cinayətdə istifadəsinin qarşısının alınması, valideyn laqeydliyinə görə cəzaların artırılması və silahlara çıxışın məhdudlaşdırılması ilə bağlı müddəalar da yer alır.
AKP üzvü Leyla Şahin Usta TBMM-də keçirilən mətbuat konfransında "Uşaqların Müdafiəsi Qanununa və Bəzi Qanunlara Dəyişikliklər Haqqında Qanun Layihəsi" ilə bağlı məlumat verib. Usta bildirib ki, təklifdə, qəsdən öldürmə və ağır hücum törədən 15-18 yaşlı uşaqlara hakimin qərarı ilə ömürlük və ya ağırlaşdırılmış ömürlük həbs cəzası verilməsinə imkan verən müddəa var. Usta təklifin 7 fərqli qanuna edilən düzəlişlər də daxil olmaqla, ümumilikdə 18 maddədən ibarət olduğunu və tənzimləmənin cinayətlərin qarşısını almağı, cinayətdən çəkindirməni artırmağı, ictimai təhlükəsizliyi təmin etməyi, cəza ədalətini gücləndirməyi, uşaqları qorumağı və reabilitasiya - islah etməyi hədəflədiyini açıqlayıb. Millət vəkili həmçinin yetkinlik yaşına çatmayanların cinayətkarlığı ilə daha effektiv mübarizə aparmaq, ailə - valideyn məsuliyyətini gücləndirmək, uşaqların ciddi zorakılıq hadisələrində iştirakının artması və cinayətkar qruplar tərəfindən istismar edilməsi ilə bağlı mövcud sistemin yenilənməsinin vacibliyini vurğulayaraq bildirib:
"Türkiyə Cinayət Məcəlləsinin 31-ci maddəsinin ikinci və üçüncü abzaslarına edilən dəyişikliklərlə həbs cəzalarının aşağı və yuxarı hədləri artırılır. Qəsdən törədilən günahın ağırlığı, motiv və niyyət, cinayətin törədilmə üsulu və uşağın əvvəllər qəsdən törədilən cinayətdə məhkum edilib-edilməməsi nəzərə alınmaqla, qaydada qəsdən adam öldürmə və xəsarətlə nəticələnən ağır hücum törətmiş 15-18 yaşlı uşaqlar üçün hakimin qərarı ilə cəza azaldılmasının tətbiq olunmayacağı nəzərdə tutulur. Beləliklə, 15-18 yaşlı uşaqların hakimin qərarı ilə ömürlük və ya ağırlaşdırılmış ömürlük həbs cəzası almasına imkan verən qayda tətbiq edilib. Eynilə, qəsdən adam öldürmə və xəsarətlə nəticələnən ağır hücum törətmiş 12-15 yaşlı uşaqlar üçün müəyyən şərtlər daxilində hakimə daha məhdud cəza azaldılması tətbiq etmək səlahiyyəti verilir”.
Türkiyə Cinayət Məcəlləsində residivizmə görə cəzaların tətbiqi üçün yaş həddi 18-dən 15-ə endirilir və bu, 15-18 yaşlı uşaqların cinayətlərdə, xüsusən də cinayətkar dəstələr tərəfindən istifadəsinin qarşısını almaq və çəkindirmək məqsədi daşıyır. Təklifdə, Türkiyə Cinayət Məcəlləsində uşağın inkişafındakı əsas rolu diqqətə alınaraq "Ailə hüququndan irəli gələn öhdəliklərin pozuntusu" cinayətinə görə cəzaların aşağı və yuxarı hədləri artırılır.
Məqsəd, uşağın ailə hüququndan irəli gələn öhdəliklərin pozulması nəticəsində uşaq qəsdən adam öldürmə və ya ağır xəsarət yetirmə cinayəti törətdiyi hallarda, bu maddəyə əsasən valideynlərə verilən cəzanı yarıdan ikqata qədər artırmaqla ailənin uşağa qarşı məsuliyyətini gücləndirməkdir.
Usta təkliflə cəza sisteminin effektivliyini artırmaq üçün yeni qaydaların qəbul edildiyini bildirib və bunları deyib:
"Təkliflə, uşaq məhkumların həbs cəzalarının icrasına birbaşa yetkinlik yaşına çatmayanların təhsil mərkəzlərində başlamaq əvəzinə, yetkinlik yaşına çatmayanların qapalı islah müəssisələrində başlamasına və onların davranışlarının düzəldiyi müəyyən edildikdə, təhsil mərkəzlərinə köçürülməsinə imkan verən qayda hazırlanır. Yeniyetmə cinayətkarların yeniyetmələr təhsil mərkəzlərində çəkəcəkləri cəza müddəti ilə yeniyetmə qapalı cəzaçəkmə müəssisələrindən yetkinlik yaşına çatmayanların təhsil saxlanma mərkəzlərinə köçürülməsi ilə bağlı qaydalar da təkıiflərdə yer alır. Türkiyə Cinayət Məcəlləsində müəyyən edildiyi kimi, qəsdən adam öldürmə, cinsi toxunulmazlığa qarşı cinayətlər, narkotik və ya psixotrop maddələrin istehsalı və qaçaqmalçılığı cinayətləri və cinayət törətmək məqsədilə kriminal dəstə qurma cinayətləri üçün şərti azadlıq müddətinin hesablanmasında uşağın 15 yaşına çatana qədər islah müəssisəsində keçirdiyi 1 günün 2 gün hesablanması praktikasından imtina ediləcək və 1 gün 1 gün hesab ediləcək. Beləliklə, cəzanın azaldılmasından faydalanmaq imkanı olmayacaq və bu müddəalar yalnız qəsdən adam öldürmə, cinsi toxunulmazlığa qarşı cinayətlər, narkotik və ya stimullaşdırıcı maddələrin istehsalı və qaçaqmalçılığı cinayətləri və cinayət törətmək məqsədilə təşkilat qurma cinayətləri üçün tətbiq olunacaq". Silahı uşaq tərəfindən ələ keçirilən şəxsi 1 ildən 3 ilə qədər həbs gözləyəcək.
Türkiyə Cinayət Məcəlləsinin məqsədi, residivizm müddəalarının tətbiqi üçün yaş həddini 18-dən 15-ə endirməklə, 15-18 yaşlı uşaqların cinayətlərdə, xüsusən də cinayətkar təşkilatlar tərəfindən istifadəsinin qarşısını almaq və qarşısını almaqdır. Təklif, uşağın inkişafında əsas rolunu nəzərə alaraq, Türkiyə Cinayət Məcəlləsindəki "Ailə Qanunundan İrəli Gələn Öhdəliklərin Pozuntusu" cinayətinə görə cəzaların aşağı və yuxarı hədlərini artırır. Əgər uşaq ailə hüququndan irəli gələn öhdəliklərin pozulması nəticəsində qəsdən adam öldürmə və ya ağırlaşdırılmış hücum cinayəti törədərsə, məqsəd bu maddəyə əsasən valideynlərə verilən cəzanı yarıdan ikiqat artıraraq ailənin uşağa qarşı məsuliyyətini gücləndirməkdir.
Usta əlavə edərək bildirib ki, "Təklif, uşaq məhkumların cəzalarına birbaşa yetkinlik yaşına çatmayanların təhsil mərkəzlərində başlamaq əvəzinə, yeniyetmələrin cəzalarını qapalı islah müəssisələrində başlamalarına və yaxşı davranış göstərdikləri təqdirdə təhsil mərkəzlərinə köçürülmələrinə imkan verən qaydanı əhatə edir”.
"Təklif uşaqların qorunmasına, reabilitasiyasına və cəmiyyətə yenidən inteqrasiyasına üstünlük verən vahid yanaşma ilə uşaq ədalət sistemini gücləndirir", deyən Usta bildirib ki, "Uşaq hüquqları yanaşmasına uyğun olaraq, qanunvericilikdə "cinayətdə iştirak edən uşaq" əvəzinə "məhkəmə prosesində uşaq" ifadəsini qəbul etməklə, günahsızlıq prezumpsiyasını və onlara qarşı yekun məhkəmə qərarı olmayan uşaqlar üçün uşaq mərkəzli yanaşmanı daha güclü şəkildə əks etdirən terminologiyadan istifadə etməyi hədəfləyirik.
“Cinayət məsuliyyəti daşımayan uşaqlar üçün sığınacaq, təhsil, səhiyyə, məsləhət və qayğı kimi qoruyucu və dəstəkləyici tədbirlərə əlavə olaraq, sosial və ictimai xidmətləri, rəqəmsal risklərdən qorunma, kitablar və kitabxanalar, ətraf mühitə və ətraf mühitin təmizliyinə hörmət, tütün, nikotin, alkoqol, qumar, narkotik və stimullaşdırıcılar səbəbindən davranış asılılığı tədbirləri də daxil olmaqla yeni rəhbərlik tədbirləri tətbiq olunur. Beləliklə, məqsəd cinayət məsuliyyəti daşımayan uşaqları sosial həyata daha effektiv şəkildə reabilitasiya etmək və hazırlamaqdır. Xəstəxanalar və məhkəmə orqanları arasında ruhi xəstəlik və ya asılılıq (alkoqol, narkotik və s.) səbəbindən özləri və ya başqaları üçün ciddi təhlükə yaradan uşaqların lazımi müalicə və qoruma xidmətlərindən gecikmədən istifadə edə bilməsi üçün sürətli və effektiv qərar qəbul etməyə imkan verən bir mexanizm qururuq. Uşağa qarşı dövlət ittihamı başlandığı təqdirdə, müvafiq dövlət qurumlarının prosesə vaxtında cəlb edilməsi təmin edilir və məhkəmə prosesi ilə təhsil və sosial xidmət mexanizmləri arasında effektiv əməkdaşlığın qurulması hədəflənir. Uşağa qarşı hökmün elan edilməsinin təxirə salınması qərarı verildiyi hallarda, nəzarət altında azadlığa buraxılma zamanı təhsili, sosial adaptasiyanı və reabilitasiyanı dəstəkləyən rəhbərlik tədbirlərinin həyata keçirilməsi mümkün olur.
Uşaqlarla bağlı məhkəmə prosesində sosial araşdırma hesabatlarından daha effektiv istifadə etmək üçün, 15 yaşdan kiçik uşaqlar üçün sosial araşdırma hesabatı almadan ittiham aktının hazırlanması ittiham aktının geri qaytarılmasının səbəbləri arasında yer alır. 15 yaşdan kiçik uşağa qarşı ittiham aktı hazırlanırsa, sosial araşdırma hesabatı hazırlanmalıdır. Nəhayət, uşaqlarla bağlı verilən qoruyucu və dəstəkləyici tədbirlər qərarlarını effektiv şəkildə həyata keçirmək üçün müəssisələrarası koordinasiya gücləndirilir; ana, ata, "Qəyyumların və qayğıya görə məsul şəxslərin bu qərarlara uyğun hərəkət etmələrini təmin etmək üçün sanksiyalar nəzərdə tutulur", deyən Usta həmçinin təklifin ayın sonuna qədər parlament tərəfindən qəbul edilməsini hədəflədiklərini söyləyib.
Stopnarkotik.az